Jest rzeczą naturalna, iż planując budowę zamku czy jakiejkolwiek osady, należy zapewnić bezpieczeństwo tych którzy znajdują się wewnątrz. Stąd, potrzeba budowy umocnień obronnych wokół osad i skupisk ludzkich. Lokalizacja osad, skupionych wokół  Wzgórza Wawelskiego była na tyle przemyślana, iż wykorzystywała naturalne warunki geograficzne, które istniały na tym terenie. Kraków znajdujący się w ramionach rzek i rozlewisk, otoczony bagnami i stawami był sam w sobie w miarę bezpieczny ale tylko z niektórych stron. Dlatego też, pierwotna osada która istniała pod wzgórzem - Okół, była otoczona umocnieniami ziemno drewnianymi. Okół posiadał dwie bramy. Główną tzw. "Starą Grodzką" i bramę pod Wawelem, otwierającą "Szlak solny". W późniejszym okresie po 1311 kiedy zburzono mury oddzielające Okół od Krakowa tę właśnie bramę miejska nazwano "Bramą Grodzką"

Po lokacji,  właściwy Kraków, decyzją księcia Leszka Czarnego zaczęto otaczać fortyfikacjami obronnymi już w 1286 roku.  Z pewnością były to fosy, oraz budowle drewniano - ziemne. Być może, już wtedy postawiono część fortyfikacji kamiennych. Właściwie powstanie murów miejskich przyjmuje się na tzw.okres czeski czyli okres rządów Wacława II, króla Czech i Polski. Zakłada się, iż w 1298 roku  zbudowano znaczne partie murów z bramami Grodzką i Szewską. W 1300 roku powstała istniejąca do dziś Brama Floriańska. Mniej więcej z tym okresie okresie powstały zachowane do dziś baszty: Pasamoników, Stolarska i Ciesielska. Za taką teorią, iż te murowane budowle,  powstały pod koniec XIII wieku lub na samym początku XIV wieku,  przemawia dokument poświadczony historycznie. Jest to wydane przez Władysława Łokietka w 1306 roku, zezwolenie na prawo składu w Krakowie. O czeskich inwestycjach w obronność Krakowa, mówi również inny dokument, mianowicie "Rocznik świętokrzyski" z informacja umieszczona pod datą z 1298 roku. Taki fakt potwierdza również "Kronika katedralna krakowska" mówiąca o Wacławie który "obmurował Kraków" Ostatecznie dopiero w XV wieku zakończono budowę murów miejskich, które miały 3 km długości, liczyły 47 baszt i 8 bram głównych. 

Wracając jednak do pierwotnych obwarowań, należy wyjaśnić że w pierwszym okresie budowy, pomiędzy Krakowem a Wawelem znajdowała się osobna osada zwana Okołem. Po stłumionym przez króla Władysława Łokietka buncie, który wybuchł pod  pod wodzą wójta Alberta, rozebrano fortyfikacje oddzielające Okół od miasta. Mury podciągnięto wtedy pod zamek. Krakowska "defensywa", zbudowana została niezwykle solidnie. Fortyfikacje były wielokrotnie przebudowywane przez wieki, stosownie do rozwoju techniki wojskowej i oblężniczej. Wysokość murów dochodziła do 10 metrów, grubość do 2, 4 metra. Miasto otoczone było wałami ziemnymi i fosą szeroką na 22 metry i głęboką na 8 metrów. Fosa, zasilana była wodami Rudawy. Przed, właściwym wysokim murem miejskim, stał mur niższy o wysokości  2, 5 metra. Bramy miejskie, połączone były tzw. "szyjami" z rondelą, rondlem lub inaczej nazywając barbakanem. Niestety do naszych czasów dotrwał tylko jeden barbakan który był połączony z Bramą Floriańską. Dziś, ten najbardziej znany obiekt - Barbakan", stanowi jedno z kilku unikatowych dzieł średniowiecznej techniki obronnej.

Obok murów miejskich wykorzystano naturalne elementy utrudniające ewentualnemu napastnikowi wejście do miasta. Były to bagna i tereny podmokłe, stawy na Groblach, staw Żabikruk / od strony dzisiejszej ulicy Podwale i Straszewskiego /  czy staw św. Sebastiana rozciągający się od Stradomia w kierunku dzisiejszej Poczty Głównej. Pozostałości po zasypaniu tego stawu i można zobaczyć dziś. Jest to jego brzegi na Plantach, wzdłuż ulicy św. Gertrudy, na wysokości od Hotelu Royal do tyłów kościoła Piotra i Pawła. 

Osobną fortyfikacją był Wawel, szczególnie silnie broniony. 

Średniowieczne miasto posiadało inne zabezpieczenia i budowle natury wojskowej.  Do dziś nie wiadomo, jaką rolę w systemie obrony miasta spełniała budowla, której fundamenty odkryto w piwnicach jednej z kamienic przy ulicy Szewskiej. Dodatkową trudnością, na wypadek gdyby wróg wdarł się do miasta, były łańcuchy miejskie. Rozciągnięte były w poprzek najważniejszych ulic.

Kraków posiadał dwa arsenały. Jeden miejski, tuz przy kościele Pijarów drugi królewski  przy ulicy Grodzkiej pod Wawelem. Do obrony miasta, wyznaczeni byli członkowie cechów miejskich. Stąd też, każda z baszt nosiła nazwę cechu i jemu i jego członkom była przypisana. Baszty krakowskie: Pasamoników, Karczmarzy I i druga , Prochowa I i druga i trzecia,  Przekupniów, Grzebieniarzy, Barchanników, Czapników, Kurdybaników, Piekarska, Kowali, Siodlarzy, Pierścienników, Bednarzy, Murarzy i Kamieniarzy, Rymarzy, Iglarzy, Malarzy, Solarzy, Cyrulików, Miechowników, Kaletników, Blacharzy, Rusznikarzy, Nożowników, Czerwonych Garbarzy, Garncarzy, Paśników, Introligatorów, Łaziebników, Ceklarzy, Katowska, Szewska Pierwsza i Druga, Mieczników, Ciesielska, Stolarska. Bramy Krakowa: Floriańska, Mikołajska, Rzeźnicza, Nowa, Grodzka, Dolna, Poboczna, Wiślna, Szewska, Sławkowska. 

Następne wielkie inwestycje o charakterze obronnym to systemy fortyfikacyjne miasta i zamku. Było to, za  czasów Mieroszewskiego, króla Władysława IV, T. Kościuszki. Odrębnym tematem jest utworzenie przez Austriaków w połowie wieku XIX " Twierdzy Kraków" i budowa całego systemu umocnień.

Niestety w latach 1810 - 1814 roku  bezmyślną i wielce tragiczną w skutkach decyzją Rady Miasta nakazującą wyburzenie średniowiecznych murów obronnych Kraków został pozbawiony tych niezwykłych zabytków. Staraniem prof. Feliksa Radwańskiego ostały się tylko te stojące do dziś fragmenty dawnych fortyfikacji. Ta barbarzyńska decyzja władz miasta to przejaw wybitnej indolencji i nieodpowiedzialności w stosunku do historii. 

Należy jeszcze dodać że oko Krakowa znajdowały się  dwa inne miasta. Włączone znacznie później  które zostały dzielnicami Krakowa: Kazimierz  posiadał swój system fortyfikacyjny. Natomiast Kleparz nie. 

BASZTY - BRAMY - MURY - ODCINEK: ULICE: SZPITALNA - MIKOŁAJSKA / wg. kolejności / 

BASZTY - BRAMY - MURY - ODCINEK: ULICE: MIKOŁAJSKA - DOMINIKAŃSKA / wg. kolejności / 

BRAMA - MURY OBRONNE - ODCINEK: ULICE: DOMINIKAŃSKA - GRODZKA / wg. kolejności / 

MURY OBRONNE - ODCINEK: ULICE: PODZAMCZE - KANONICZA - POSELSKA

<<< POWRÓT DO MENU - KRAKÓW OBRONNY

Opracowanie tekstów: Artur Turyna - 

Fotografie współczesne - Artur Turyna

Źródłem zdjęć i rycin archiwalnych / nie opatrzonych numerami tylko nazwiskiem autora / w powyższych działach są zbiory: 

Woj. Archiwum Państwowego w Krakowie, Muzeum Historycznego m. Krakowa, materiały z książek: M. Tobiasz " Fortyfikacje dawnego Krakowa" - Wyd. Literackie Kraków - 1973. J. Bogdanowski "Warownie i zieleń twierdzy Kraków", J. Banach " Dawne widoki Krakowa" Wyd. Literackie Kraków 1983 J. Małecki i J. Bieniarzówna: "Dzieje Krakowa" Wyd. Literackie Kraków 1979, Jan Piwowoński " Mury które broniły Krakowa" K. Radwański - "Kraków przedlokacyjny" PTA Kraków 1975, praca zbiorowa: "Przemiany dziejowe otoczenia Wawelu" Kraków 1953 r., praca zbiorowa " Kraków przedlokacyjny"  - kraków 1987 r. M. Borowiejska-Birkenmajer " Brabakan krakowski" - wyd. Literackie - Krakó 1979r, ponadto archiwlne prace J. Muczkowskiego, A. Grabowskiego, oraz archiwalne materiały własne - karty pocztowe, broszury. 

Niniejszym informujemy, że powyższe fotografie archiwalne, zostały użyte w celach informacyjno -edukacyjnych. Prawa do nich, są zastrzeżone przez ich właścicieli. Te fotografie, NIE są naszego autorstwa. Wszelkie prawa autorskie, do zamieszczonych tu reprodukcji, posiadają ich autorzy, wydawcy, właściciele. Serwis nasz, nie jest właścicielem tych praw. Materiały na tej podstronie, zawierające archiwalne ryciny,  użyto w celach edukacyjnych z zastrzeżeniem źródeł skąd pochodzą.