|
Bazylika ta
znajduje się w dawnej wsi Mogiła, dzisiejszym osiedlu Nowej Huty.
Cystersi znaleźli się tu na początku XIII w. W 1218 r. biskup
krakowski Iwo Odrowąż sprowadził ich z Lubiąża na Śląsku do
Kacic koło Słomnik, a w kilka lat później ufundował im kościół
w Mogile, zbudowany wedle reguł zgromadzenia. Obok służby bożej
zakonnicy zajęli się gospodarowaniem - dużym wzięciem cieszyło się
produkowane przez nich sukno, a wyrabiany tu papier wywożono aż do
księstw ruskich. Podziw budziła prowadzona w dobrach klasztornych
przez Jana Turzona, a potem jego synów w XV i XVI w. huta miedzi. W
końcu XV w. kościół otoczono murem obronnym. W 1587 r. w
klasztorze główną kwaterę miał arcyksiążę Maksymilian Habsburg
podczas próby opanowania Krakowa i tronu polskiego. Poważne
zniszczenia spowodowoali Szwedzi podczas "potopu" (ocalało
tylko dwóch zakonników), w pobliżu odbyła się bitwa, w której
rozbito wojska polskie spieszące na Kraków. W latach 1779-1780
przeprowadzono odbudowę świątyni po pożarze, m.in. przebudowując
fasadę zachodnią (dzieło Franciszka Moslera z Opawy). W 1970 r. kościół
podniesiono do rangi bazyliki mniejszej. Od 1988 r. znajduje się
tutaj siedziba opata-prezesa polskiej kapituły kongregacji oo.
cystersów.
Świątynia,
postawiona na planie krzyża łacińskiego (trójnawowa, z transeptem
i prosto zamkniętym dwuprzęsłowym prezbiterium) zachowała do dziś
wczesnogotyckie nawy boczne, prezbiterium i kaplice od strony
wschodniej. Również z okresu fundacji pochodzi portal kamienny w wejściu
z krużganków do kościoła. Wewnątrz kościoła znajdują się
surowe ceglane ściany i kolumny, wąskie okna charakterystyczne są
dla okresu przejściowego między stylem romańskim a gotyckim. W ołtarzu
głównym znajduje się późnogotycki poliptyk z początku XVI w. W
transepcie i prezbiterium zachowały się freski z XVI w. autorstwa
Stanisława Samostrzelnika, tutejszego zakonnika i wspaniałego
artysty. Sklepienie nawy głównej jest barokowe, podobnie kruchta i
zachodnia fasada kościoła.
Obok
kościoła znajduje się klasztor, zbudowany w XIII w. na planie
czworoboku. Krużganki wirydarza pochodzą z XIV w., posiadają
sklepienie krzyżowo-żebrowe, także były ozdobione malowidłami
Samostrzelnika, z których zachowały się jednak tylko fragmenty.
Przechowywane jest tutaj bogate archiwum i biblioteka (znajduje się w
niej słynna "Kronika świata" Hartmana Schedla z 1493 r.).
Do klasztoru dobudowano w XVI w. (przebudowany potem) pałac opacki.
|
