|
Ten
okres w dziejach miasta należy rozpatrywać poprzez pryzmat
Krakowa przedlokacyjnego i Krakowa jako zorganizowanej
administracyjnie jednostki po lokowaniu w 1257 roku. Wracając
jednak do początków formowania się Krakowa należy zwrócić uwagę
na jego wzrost w czasie panowania księcia Kazimierza Odnowiciela.
Ten bowiem czyni go swoją
główną siedzibą w 1038. W czasie najazdu czeskiego pod wodzą
Brzetysława na ziemie polskie rola miasta staje się szczególnie
ważna. Kraków bowiem stanowi silnie bronioną twierdzę.
Wzgórze
wawelskie w okresie romańskim, stało się miejscem budowy ważnych obiektów takich jak:
katedra,
siedziba biskupstwa i rezydencja panującego. Po śmierci Bolesława
III Krzywoustego w 1138 Kraków wyznaczony został na siedzibę księcia-seniora.
Jest to dość przykry okres w dziejach Polski - czas rozbicia
dzielnicowego i bezustannych walk o prawo do przewodzenia. Jeśli
chodzi o Kraków to stołeczny charakter miasta zdecydowanie utrwala
się w XI, XII i na początku XIII wieku. Pod Wawelem powstają
kolejne osady. Okół, to podegrodzie otoczone wałami ziemno
drewnianymi oraz naturalnymi przeszkodami wodnymi. To tam znajdował
się kościoł św. Andrzeja / pierwotnie pod wezwaniem św. Idziego
/ - kościół ufortyfikowany stanowiący podczas najazdu
tatarskiego w 1241 roku schronienie dla mieszkańców. Następnie kościoły
Piotra Apostoła, św. Marii Magdaleny, św. Marcina. Pominięte tu
zostaje istnienie w tym okresie kościoła św. Idziego rzekomo
fundowanego przez Władysława Hermana. Niestety, dzisiejszy stan
wiedzy i badań archeologicznych nie potwierdza istnienia takiej
budowli. Na Okole znajdowały się dworki rycerskie / najbardziej
znany z nich Dwór Tęczyńskich stojący w miejscu dzisiejszego
Muzeum Archeologicznego/ oraz domy mieszkańców i place handlowe.
Poza Okołem w okresie przedlokacyjnym znajdowała się osada . Jej
oś główna pierwotnie istniała na linii łączącej kościoły
Świętej Trójcy / Dominikanów i św. Franciszka. Jest
pewnikiem iż przed 1257 rokiem zabudowa Krakowa była rozrzucona i
chaotyczna, okresowo niszczona i palona / najazd tatarski w
1241 roku /. 5 czerwca 1257 rozpoczął się wraz
z aktem lokacyjnym księcia Bolesława V Wstydliwego nowy okres
dziejów miasta, Ustalony wówczas
kształt urbanistyczny przetrwał do dzisiaj. Lokacja Krakowa na
prawie niemieckim została dokonana w oparciu o dokument Bolesława
Wstydliwego oraz figurującą tam matką Grzymisławę i żonę Kingę.
Wstawiony został na wiecu w Koperni koło Szydłowca, co świadczy
o doniosłości zagadnienia i o potrzebie takich działań. Dokument
ten zachował się do dziś. Znajduje się w Archiwum Akt Dawnych
Miasta Krakowa. Miasto zostaje lokowane na wzór Wrocławia. Lokacja
to nie tylko zmiana urbanistyczna kształtu. To szereg przepisów i
złożeń administracyjnych. To zakres obowiązków dla rady
miejskiej oraz władzy wykonawczej. Lokacja Krakowa nakładała
niezwykle ważne zadania ale jednocześnie umożliwiała wzrost
gospodarczy lokowanej osady. Do
najważniejszych, istniejących dziś zabytków romańskich Krakowa,
należą: kościół
św. Andrzeja,
fragmenty II katedry z kryptą Św. Leonarda i
Wieżą Srebrnych Dzwonów na Wawelu. Fragmenty kościoła św.
Wojciecha. Przykładem architektury
romańskiej jest kościół Najświętszego Salwatora, uważany za
jeden z najstarszych w Krakowie. Odrestaurowana
wawelska kaplica pod wezwaniem . św.św. Feliksa i Adaukta
stanowiąca relikt wczesnego romańskiego budownictwa. Szereg
budowli głównie kościołów w swych fundamentach i murach kryje
romańskie elementy niewidoczne już gołym okiem. Są to kościoły"
św. Benedykta na Krzemionkach, Bazylika Mariacka, św. Krzyża, św.
Floriana, OO. Karmelitów na Piasku, św. Franciszka, św. Trójcy,
opactwo benedyktyńskie w Tyńcu, klasztor OO. paulinów na Skałce,
św. Mikołaja stojący przy drodze do Mogiły, św. Jana. Wszystkie
wymienione wyżej świątynie mimo iż wiele z nich dziś
reprezentuje inny styl architektoniczny, mają wspólny romański
początek. Potwierdziły to badania archeologiczne. Takie
pochodzenie zdradza też usytuowanie przedlokacyjne kilku z
nich. Następną wielką inwestycją miasta była budowa murów
miejskich. Ale okres ten możemy zaliczyć do następnej epoki.
|
