|
Po
upadku polskiej państwowości, przez Kraków przewijały się różne
wojska i różne rządy. Dopiero po
okresie reorganizacji nowy magistrat, pochodzący w całości z
nominacji cesarskiej, rozpoczął urzędowanie 1 IX 1802. Powierzchnia
Krakowa wynosiła wtedy 7,8 km2. Jeszcze po I rozbiorze Polski, gdy
granica z Austrią przebiegała na Wiśle, cesarz Józef II aktem z 23
II 1784 ustanowił nowe, konkurencyjne dla Krakowa miasto Podgórze,
które przejęło m.in. całkowicie handel solą. Był to duży cios
gospodarczy dla Krakowa, który stał się niewielkim mało znaczącym
granicznym miastem, gdzieś na rubieżach wielkiego cesarstwa austro -
wegierskiego.
W 1810 po utworzeniu Księstwa Warszawskiego
Podgórze włączono do Krakowa. Nowe granice, wytyczone w 1815 na
kongresie wiedeńskim, odłączyły Podgórze, które pozostało
samodzielnym miastem do 1915. Z Krakowa i jego okolic 3 V 1815 zaborcy
utworzyli Wolne Miasto Kraków, ale pod opieką trzech dworów.
Organem ustawodawczym było Zgromadzenie Reprezentantów, a władzę
wykonawczą sprawował Senat składający się z 13 członków.
Zgromadzenie Reprezentantów wybierało prezesa Senatu na 3 lata.
Ten
okres w dziejach Krakowa zaznaczył się zburzeniem murów obronnych i
założeniem Plant oraz zburzeniem ratusza miejskiego i wielu zabytkowych
budowli, miedzy innymi gotyckich kościołów św. Szczepana i
Wszystkich Świętych. Po wybuchu powstania krakowskiego w lutym 1846 do Krakowa
wkroczyły wojska zaborców. 16 XI 1846 Austria dokonała aneksji całego
obszaru Wolnego Miasta Krakowa, władzę objęli przysłani urzędnicy,
germanizowano szkolnictwo, a wprowadzone surowe przepisy celne i
paszportowe przerwały wymianę towarową ze Śląskiem i Królestwem.
W więzieniach przetrzymywano wszystkich podejrzanych o sprzyjanie
powstaniu. Również rok 1848 był w Krakowie burzliwy. 26 IV wojsko
austriackie bombardowało miasto z Wawelu, co odbiło się głośnym
echem w Europie.
Tragiczny dla Krakowa był rok 1850 - 18 VII w upalny
dzień wybuchł największy w dziejach pożar: spłonęło 160 domów,
4 kościoły, a w nich wiele wspaniałych dzieł sztuki. Nowym
impulsem w rozwoju miasta było nadanie nowego statutu wprowadzonego
ustawą cesarską 1 IV 1866. Wszyscy stali mieszkańcy mieli teraz
wybierać Radę Miejską, a ta prezydenta, który kierował
magistratem. Prawo wyborcze było jednak obwarowane cenzusem majątkowym
oraz wykształceniem, tak że tylko 4,3% mieszkańców mogło dokonywać
wyborów. Nowa Rada Miejska zaczęła działalność 16 VIII 1866.
Miasto miało 5,7 km2 powierzchni, ok. 47 tys. mieszkańców i 8
dzielnic. Pierwszego prezydenta J. Dietla wybrano 13 IX 1866. Od 1846
Austriacy rozpoczęli budowę fortyfikacji wokół Krakowa.
Systematycznie realizowane prace doprowadziły do powstania twierdzy
Kraków - wewnętrzny i zewnętrzny system fortów wokół miasta
zachował się prawie w całości do obecnych czasów.
Cały okres od
uzyskania autonomii do wybuchu I wojny światowej zapisał się w
dziejach miasta rozwojem nauki, kultury i sztuki, podtrzymywaniem
polskich tradycji narodowych. Powstały nowe prądy artystyczno -
literackie. Rozwijała się myśl
niepodległościowa, działały różne paramilitarne organizacje, np.
od 1910 Towarzystwo Strzelec pod komendą J. Piłsudskiego. Niemniej
jednak Kraków i jego społeczeństwo było postrzegane jako
konserwatywne.
Wiek
XIX to kilka bardzo mocnych prądów kulturowych: klasycyzm,
romantyzm, historyzm, secesja i Młoda Polska. Bogato zaprezentował
się wiek XIX w dziedzinie kultury i nauki. Malarstwo , rzeźba,
architektura, literatura, muzyka. Dała o sobie znać również najmłodsza
dziedzina sztuki - fotografia. Najwybitniejsze nazwiska krakowskich
fotografów to: Ignacy Krieger, Walery Rzewuski. To dzięki ich pracom
fotograficznym możemy oglądać dawny Kraków i wizerunki ludzi z tej epoki.
Wiek dziewiętnasty to
okres kiedy powstają wspaniałe historyczne dzieła Jana Matejki. Ten
okres niepodległości, stał się inspiracja artystów do
wskrzeszania Polski i utrzymywania świadomości polskiej w umysłach
współczesnych. W malarstwie XIX wieku największe
znaczenie miała zatem wielka indywidualność J. Matejki, dużą popularność
zdobył akwarelista J. Kossak, a ponadto A. Kotsis, malarz scen chłopskich,
oraz M. Gottlieb. Przełom XIX i XX w. przynosi reformę Szkoły Sztuk
Pięknych i podniesienie jej rangi do Akademii z profesorami tej
miary, co: J. Fałat, L. Wyczółkowski, J. Mehoffer, W. Weiss, F.
Pautsch, W. Jarocki, K. Sichulski. Poza Akademią tworzyli: W.
Tetmajer i W. Wojtkiewicz, rzeźbę uprawiali: K. Laszczka, L. Puget,
X. Dunikowski
W
architekturze II połowy XIX wieku dominował historyzm. Wybitnymi
tego nurtu byli: T. Pryliński (przebudowa Sukiennic 1875-1879), F. Księżarski
(neogotycki gmach Collegium Novum 1887), J. Zawiejski (Teatr im J. Słowackiego
1893), T. Talowski (zabudowa mieszkalna ul. Retoryka), F. Pokutyński
(gmach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego 1864), M. Moraczewski (gmach
Szkoły Sztuk Pięknych 1880), T. Stryjeński i W. Ekielski
(Schronisko im. Aleksandra Lubomirskiego - obecnie Akademia
Ekonomiczna 1890, Schronisko im. Helclów 1890).
W budownictwie
mieszkaniowym dominowała raczej stagnacja. Kraków po 1848 roku jako
austriacka "Festung Krakau" nie miał możliwości rozwoju
terytorialnego. Dopiero w dekadzie lat siedemdziesiątych i
osiemdziesiątych pojawiły się możliwości rozbudowy
miasta.
|
