|
Kościół
ten znajduje się przy ul. Grodzkiej. Powstał w latach 1079-1098 z
fundacji Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana. Był główną
Świątynią osady Okół. Jako rodowy kościół rodu Toporczyków
znalazł się początkowo pod patronatem benedyktynów z opactwa w
Sieciechowie, a potem z Tyńca. Być może został rozbudowany na
przełomie XII i XIII w. Najprawdopodobniej początkowo nosił
wezwanie w. Idziego (pisze o tym Długosz, a potwierdza brak śladów
budowli romańskiej pod dzisiejszym kościołem pod tym wezwaniem).
Według Długosza broniła się tutaj ludność Okołu przed
Tatarami w 1241 r. W 1243 r. Konrad Mazowiecki podczas walk o tron
krakowski otoczył kościół fosą i wałem. Najazd tatarski z 1260
r. spowodował prawdopodobnie częściowe zniszczenie Świątyni. Można
również się domyślać, że pożar Okołu w roku 1306 dotknął
kościół, ale skoro już wkrótce znalazły się w nim klaryski,
musiał on zostać szybko odnowiony. Te ostatnie, sprowadzone z
Grodziska pod Skałą, otrzymały kościół w roku 1320 (a już
wcześniej zajmowały budynek przy kościele). Zabudowania
klasztorne zostały wybudowane wówczas z fundacji króla Władysława
Łokietka. Z tymi wydarzeniami należałoby wišzać przeniesienie
wezwania w. Idziego na dzisiejszy kościół je noszący, specjalnie
w tym celu wzniesiony pod Wawelem, który przejęli benedyktyni, dotąd
tutejsi patroni. Kościół w. Andrzeja płonšł jeszcze
kilkakrotnie. Nie spowodowało to zmian w wyglądzie zewnętrznym
(poza dodaniem barokowych hełmów wież i portalu od strony północnej,
który zastąpił zamurowane wejście od zachodu), ale wyposażenie
wnętrz (także sklepienia) po ostatnim pożarze jest barokowe.
M.in. pracował tu wówczas nad dekoracją stiukową i polichromią
Baltazar Fontana, za ołtarz przypisywany jest Placidiemu.
Gruntownej odnowy kościoła dokonano w latach 1947-1950.
Kościół
w. Andrzeja zachował do dziś pierwotną, piękną bryłę romańską.
Ma on charakter obronny. Jest dwuwieżową bazyliką typu saskiego,
złożoną z krótkiego (jednoprzęsłowego) trójnawowego korpusu,
transeptu oraz prezbiterium zamkniętego apsydą. Prezbiterium
odgradzało od nawy lektorium. Mury tworzą głównie naprzemienne
warstwy wapienia i piaskowca. Nad nawami wznosiły się empory, które
obiegając wnętrza wież kończyły się w bocznych ramionach
transeptu. Nawę środkową od bocznych odgradzają filary arkadowe
(pochodzące raczej z okresu baroku), pozostające w bezpośrednim
związku z lizenami u ścian bocznych, w tęczy i przy ścianach obu
wież. Fasada zachodnia uwieńczona jest dwoma, u podstawy czworokątnymi,
wyżej ośmiobocznymi, wieżami z biforiami. Wraz z triforium u
szczytu centralnej części fasady okna te kontrastują z ciężką
masą części dolnej, w której znaleść można jedynie otwory
strzelnicze. Zewnętrzne ściany prezbiterium i apsydy są oplecione
lizenami i zwieńczone fryzem arkadowym, co wzbogaca surową bryłę
świątyni. Kontrastuje z romańską bryłą gotyckie oratorium oraz
barokowe hełmy wieżowe. Wnętrze posiada wystrój całkowicie
barokowy. |
