Kościół Jezuitów pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa

2806 2807 2808 2809 3405

3403 2810 3404 3972
2811

Kościół Jezuitów pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa - przy ul. Kopernika 26.Kosciół wznoszony był od 1909 roku wg. planów Franciszka Mączyńskiego. Budowla w stylu  modernistycznym z elementami gotyku i baroku. Przed wejściem znajduje się monumentalna figura Chrystusa - dłuta Ksawerego Dunikowskiego.

Kościół, ustawiony równolegle do ulicy, ma 52 m długości (bez zakrystii) i 18 m szerokości wnętrza. Może pomieścić ok. 2 tys. osób. Wieża ma 68 m wysokości i zaliczana jest do najwyższych w Krakowie.

Dach nawy głównej i prezbiterium pokryty ciemną dachówką, specjalnie trwałą, sprowadzoną z Preszowa (Słowacja), dachy naw bocznych, apsyd, kaplic zakrystii i hełmy wież pokryte blachą miedzianą. Ściany są z czerwonej cegły, a obramienia okien i niektóre detale z szarego kamienia, z rzadka ożywione barwnymi szczegółami. W pośrodku każdego okna umieszczono mozaiki przedstawiające herby miast polskich, które w sposób szczególny przyczyniły się do budowy świątyni: Stanisławów, Toruń, Przemyśl, Kraków, Lwów, Jarosław, Poznań, Sandomierz, Piotrków, Warszawa, Lublin, Gdańsk i Wilno. Wysoko na zachodniej ścianie kościoła wmurowano płytki ceramiczne, pokryte emalią, przedstawiające różne symbole: litery alfa i omega, kłosy pszenicy, baranka Bożego, kiście winogron oraz symbole czterech ewangelistów. Nad wejściem do kaplicy adoracyjnej na podobnych płytkach umieszczono kielich z hostią (symbol Eucharystii), dwa skrzyżowane klucze (symbol władzy) i napis "Fides" (wiara)

Kamienny portal pod wieżą jest ozdobiony w dolnej części płaskorzeźbioną w kamieniu plecionką oraz ciekawym liternictwem, które wykonał Henryk Kunzek. Są to teksty wyjęte z proroctwa Izajasza (12, 3-5) i z listu do Hebrajczyków (4, 16). Nad drzwiami znajduje się mozaika "Przebicie boku Chrystusa", wykonana przez br. Wojciecha Pieczonkę SJ według projektu Jana Bukowskiego. Nieco wyżej rzeźby wykonane według modelu Ksawerego Dunikowskiego. Figurę środkową Chrystusa odkuł w kamieniu Karol Hukan, boczne zostały odlane z ołowiu - symbolizują ludzkość cierpiącą, która szuka pomocy u Bożego Serca. Rzeźby te ustawiono w 1913 r.

W przedsionku pod wieżą mozaika przedstawia św. Krzysztofa, patrona kierowców. Projektował ją Leonard Strojnowski, a wykonał w 1931 r. br. Wojciech Pieczonka SJ. W kruchcie pod chórem duża mozaika, wykonana przez tych samych artystów w 1930 r., przedstawia przebicie boku Chrystusa na krzyżu. Poniżej tablica "Jezuici polscy - ofiary terroru hitlerowskiego 1939-1945", z nazwiskami 74 jezuitów, którzy zginęli w różnych obozach zagłady. Tablicę wykonał Henryk Bąk, a poświęcił 26 maja 1969 r. o. Pedro Arrupe SJ, generał zakonu jezuitów. Witraże w kruchcie projektował Jerzy Skąpski.

Przed wejściem do nawy głównej dwa kamienne kapitele w stylu secesyjnym. Rzeźby Karola Hukana (1916) przedstawiają aniołów oraz kwiaty: irysy i cyklameny.

Wnętrze kościoła dzieli się na trzy nawy. Granitowe filary i marmurowe kolumny dźwigają ściany nawy głównej. Wszystkie ściany pokryte są polerowanym stiukiem i podzielone na poziome pasy w dwóch kolorach. Jest to nawiązanie do niektórych średniowiecznych kościołów Italii. Sklepienia naw, jako pierwsze w Krakowie, zostały zrobione z żelbetu. Polichromia wszystkich sklepień secesyjna, ornamentalno-roślinna, z powtarzającym się stylizowanym motywem krzyża, według projektu Jana Bukowskiego. Lampy mosiężne w nawie głównej i nawach bocznych projektował Tadeusz Gawłowski (1972).

Posadzka z marmuru włoskiego naśladuje wzory z kościołów starochrześcijańskich.

Ławki projektował Franciszek Mączyński, a Ignacy Sikora ozdobił je rzeźbionymi w drzewie ornamentami roślinnymi (96 różnych motywów. Ambonę z ciemnej dębiny wykonał Władysław Maćkowski, rzeźbił Ignacy Sikora (1932).

Mozaiki w nawie głównej projektował (1922) Leonard Strojnowski, wykonał br. Wojciech Pieczonka SJ (do 1928). Po lewej stronie: Miłosierny Samarytanin (Łk 10,34), Chrystus Dobry Pasterz (Łk 15,5), Syn marnotrawny (Łk 15,20); po prawej stronie: Chrystus z Samarytanką (J 4,10), Chrystus pukający do drzwi ludzkiego serca, Chrystus z jawnogrzesznicą (J 8,11).

W tęczy, oddzielającej prezbiterium od nawy głównej, na belce poprzecznej wielki krzyż, a pod nim Matka Boża i św. Jan Ewangelista. Figury drewniane trzymetrowej wysokości, bogato polichromowane, wykonał Jan Raszka (1913-1917).

Balustradę marmurową przed ołtarzem projektował Franciszek Mączyński.

Ołtarz główny zbudowano w latach 1915-1920 według projektu Franciszka Mączyńskiego. Szesnaście marmurowych kolumn otacza ołtarz, a na nich wspiera się koncha (półkopuła, pokryta zewnątrz stiukiem. Jej wnętrze zdobią 44 kasetony, a w nich mozaiki, wykonane przez br. Wojciecha Pieczonkę SJ według projektu Jana Bukowskiego, przedstawiające różne symbole ze Starego i Nowego Testamentu (np. krzak gorejący, baranek paschalny, ryba, gryf, pelikan i inne). Na samej górze, w półkolu ukazany jest Duch Święty w postaci gołębicy, rozdający siedem darów: mądrości, rozumu, rady, męstwa, umiejętności, pobożności, bojaźni Bożej. Koncha ozdobiona jest na zewnątrz płaskorzeźbami w medalionach, ukazującymi Baranka Bożego oraz symbole ewangelistów: św. Mateusza - twarz człowieka, św. Marka - lew, św. Łukasza wół, św. Jana - orzeł. Figury nad ołtarzem to święci jezuici, od lewej Andrzej Bobola, Ignacy Loyola, Franciszek Ksawery i Stanisław Kostka. Rzeźby te wykonał Karol Hukan (1921-1923).

Wysoko na ścianie prezbiterium ciągnie się fryz mozaikowy, 30 m długi, ponad 2 m wysoki, przedstawiający hołd narodu polskiego Najśw. Sercu Pana Jezusa. Projektował go Piotr Stachiewicz w 1913 r., a wykonała firma Angelo Gianese w Wenecji. Mozaikę przywieziono i umieszczono na ścianie w 1921 r.

Środek zajmuje stojąca postać Chrystusa, w błękitnym płaszczu, otoczona złotymi promieniami. Po prawej stronie Chrystusa święci i błogosławieni Polacy, po lewej - przedstawiciele poszczególnych stanów naszego narodu. Pochód świętych prowadzi św. Stanisław, biskup i męczennik. Za nim klęczy św. Wojciech, trzymając w rękach krzyż i wiosło. Postać w czerwonym płaszczu z gronostajowym kołnierzem to św. Kazimierz królewicz, Za nim klęczy św. Jozafat Kuncewicz, biskup i męczennik. Obok, jakby wsparty na jego ramieniu, stoi bł. Wincenty Kadłubek, biskup krakowski, a potem cysters, autor "Kroniki polskiej". Grupę klarysek prowadzi bł. Kinga, księżna krakowska, niosąca w rękach duży kryształ soli (legenda przypisuje jej odkrycie pokładów soli w Bochni). Obok niej dwie inne klaryski: bł. Salomea i bł. Jolanta, a między nimi św. Jadwiga, księżna śląska, trzymająca tacę z chlebem (znana była z uczynków miłosierdzia).

Grupie polskich jezuitów przewodzi św. Stanisław Kostka z laską wędrowca, która przypomina jego pieszą wędrówkę z Wiednia do Rzymu. Za nim św. Andrzej Bobola i bł. Melchior Grodziecki z palmami w rękach. Dalej dominikanie: św. Jacek Odrowąż z monstrancją i figurą Matki Bożej, bł. Czesław patron Wrocławia, oraz bł. Bronisława, norbertanka z klasztoru na Zwierzyńcu w Krakowie. Następna grupa to trzej wybitni kaznodzieje franciszkańscy z XV wieku: bł. Jan z Dukli, bł. Szymon z Lipnicy i bł. Władysław z Gielniowa. Za nimi stoi profesor Akademii Krakowskiej, św. Jan Kanty, obejmujący ramieniem studenta Akademii. Nieco w głębi klęczą pierwsi polscy pustelnicy i męczennicy, którzy ponieśli śmierć za wiarę na początku XI wieku, święci: Benedykt, Jan, Mateusz, Izaak i Krystyn. Ostatnia postać to bł. Jakub Strzemię, franciszkanin, arcybiskup halicki, doradca Władysława Jagiełły.

Po lewej stronie Chrystusa - bł. królowa Jadwiga z królem Władysławem Jagiełłą, polska husaria, kard. Stanisław Hozjusz (sprowadził jezuitów do Polski), za nim hetman i kanclerz, ks. Piotr Skarga SJ, słynny kaznodzieja królewski i założyciel Bractwa Miłosierdzia oraz grupa mieszczan. Dalej idą przedstawiciele ludu: chłop krakowski i góral, szarytka z sierotami, wreszcie żołnierze: ułan napoleoński, powstańcy z 1831 i 1863 r., na końcu sybirak.

Obecne witraże w oknach prezbiterium oraz nad chórem projektował Jerzy Skąpski, a założono je w 1978 r.

Na wschodnim końcu nawy południowej jest kaplica adoracji Najśw. Sakramentu, wykonana w latach 1959-1960, według projektu Lubosława Dormusa, Wojciecha Pietraszewskiego i Jerzego Świecimskiego. Dziełem tego ostatniego są również witraże w dwóch oknach oraz malowidło ścienne po lewej stronie kaplicy, przedstawiające adorację Najśw. Serca Pana Jezusa przez św. Klaudiusza La Colombiere SJ oraz św. Małgorzatę Marię Alacoque, wizytkę. Kaplicę tę poświęcił biskup Karol Wojtyła 29 października 1960 r. Kratę żelazną, oddzielająca kaplicę od bazyliki, zaprojektował Lubosław Dormus (1963).

W nawach bocznych na ścianach umieszczone są stacje drogi krzyżowej. W 1937 r. jezuici zakupili je we Francji dla kościoła w Kołomyi. W 1946 r. przywieziono je do Krakowa, a w 1959 umieszczono w bazylice.

Konfesjonały według projektu Jana Bukowskiego wykonał w latach 1921-1923 br. Antoni Krok SJ, rzeźbił Ignacy Sikora. Sześć konfesjonałów posiada kartusze z cytatami z Pisma świętego (liternictwo Jana Bukowskiego).

W apsydach naw bocznych znajduje się 6 ołtarzy. Piękne rzeźby ze stiuku wykonał Karol Hukan w latach 1920-1930.

W nawie południowej ołtarz św. Ignacego Loyoli (1491-1556). Pochodził z kraju Basków (płn. Hiszpania), był najpierw rycerzem hiszpańskim, następnie pokutnikiem, studentem, wreszcie założycielem i pierwszym przełożonym generalnym zakonu jezuitów, a także autorem książeczki "Ćwiczeń duchowych". Beatyfikowany w 1609 r., kanonizowany w 1622, ogłoszony patronem rekolekcji w 1922. Na antependium godło zakonu jezuitów: skrót imienia Jezus w postaci greckich liter IHS, uzupełniony symbolami męki pańskiej (krzyż i gwoździe).

Ołtarz Matki Boskiej Anielskiej, uważany przez historyków sztuki za jedno z cenniejszych dzieł sztuki sakralnej w Polsce w okresie międzywojennym. Matka Boska przedstawiona jako królowa w koronie i z berłem. Otacza ją ośmiu aniołków. Na antependium pokłon pasterzy.

Przy filarze mały ołtarzyk św. Antoniego Padewskiego (1195-1231). Nazywał się Fernando Bullone, a urodził się w Lizbonie (Portugalia). W zakonie franciszkanów otrzymał imię Antoniego. Zasłynął jako wybitny kaznodzieja w Italii i Francji, wykładał teologię na uniwersytecie w Bolonii. W Padwie spędził tylko ostatni rok życia, ale był to czas najbardziej intensywnej działalności kaznodziejskiej. Kanonizowany w niespełna rok po śmierci, ogłoszony Doktorem Kościoła w 1946 r. Płaskorzeźby ołtarzyka, o tematyce kwiatowo-roślinnej, wykonał Ignacy Sikora (1931)

Ołtarz św. Stanisława Kostki SJ (1550-1568). Urodził się w Rostkowie koło Przasnysza na Mazowszu. Rodzice wysłali go do szkół jezuickich w Wiedniu. Tam powziął decyzję wstąpienia do zakonu jezuitów. W tym celu poszedł pieszo do Dylingi a następnie do Rzymu. Przyjęty do nowicjatu przez św. Franciszka Borgiasza, budował współbraci swą dojrzałością duchową i rozmodleniem. Umarł na malarię w osiemnastym roku życia. Kanonizowany w 1726 r. Jest patronem młodzieży. Artysta przedstawił go, jak przyjmuje Komunię św. z rąk anioła. Na antependium herb Kostków: Dąbrowa.

Przy filarze sarkofag bł. o. Jana Beyzyma SJ (1850-1912), apostoła trędowatych. Nad trumienką palisandrową z kośćmi prawej ręki o. Beyzyma znajduje się, wykonane z brązu przez Czesława Dźwigaja w 1994 r., popiersie o.Jana Beyzyma, podtrzymywane przez dwóch aniołów wyłaniających się z tła.

Na balustradzie chóru rzeźby wykute w kamieniu przez Karola Hukana (1916): dwie klęczące postacie uosabiające modlitwę, poniżej rzeźby symbolizujące śpiew religijny i muzykę. Organy zakupiono w 1928 r. w znanej firmie Riegerów w Jägerndorf (dziś Krnov).

W nawie północnej ołtarz św. Andrzeja Boboli SJ (1591-1657). Jezuita, apostoł Pińszczyzny, poniósł śmierć męczeńską w Janowie Poleskim. Beatyfikowany w 1853 r., kanonizowany w 1938. Jego ciało, dobrze zachowane, spoczywa w oszklonej trumnie pod ołtarzem w kościele jezuitów w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 61. Artysta przedstawił świętego wśród aniołów trzymających symbole męczeństwa: pochodnię i palmę. Na antependium herb rodu Bobolów: Leliwa.

Ołtarz św. Józefa, Oblubieńca NMP, zawiera bogatą treść teologiczną. Św. Józef był żywicielem św. Rodziny, dlatego jest przedstawiony z Dzieciątkiem Jezus na ręce. Czcimy go jako patrona rodziny chrześcijańskiej i dobrej śmierci, dlatego artysta umieścił obok niego młodą rodzinę oraz człowieka umierającego, podtrzymywanego przez anioła. Obok św. Teresa z Avili (1515-1582), reformatorka Karmelu i czcicielka św. Józefa, ogłoszona Doktorem Kościoła w 1970 r. Z drugiej strony papież Pius IX, który zwołał I Sobór Watykański i ogłosił dogmat o Niepokalanym Poczęciu. Ogłosił on także św. Józefa patronem Kościoła powszechnego (1870), co symbolizuje makieta bazyliki św. Piotra w Rzymie. Płaskorzeźba na antependium przedstawia ucieczkę św. Rodziny do Egiptu.

Obok ambony, przy filarze, ołtarzyk Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Kopię rzymskiego obrazu wykonała Janina Rostworowska (1983).

Ołtarz św. Alfonsa Rodrigueza SJ (1531-1617). Kupiec hiszpański, po śmierci żony i dzieci, mając już 40 lat wstąpił do zakonu jezuitów. Po nowicjacie przez następne 40 lat był furtianem w kolegium w portowym mieście Palma na wyspie Majorce. Był wielkim czcicielem Matki Bożej. Beatyfikowany w 1825 r., kanonizowany w 1888. Jest patronem braci zakonnych. Na antependium emblemat maryjny.

Obok drzwi do zakrystii ołtarz Bożego Miłosierdzia. Obraz z podpisem "Jezu, ufam Tobie", namalowany przez Krystynę Zwolińską (1952), przedstawia stojącego Chrystusa, z którego serca spływają promienie białe i czerwone, zgodnie z widzeniem, jakie miała s. Faustyna Kowalska ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Na antependium monogram maryjny.

Kaplica Ducha Świętego. Stiukowy ołtarz we wnęce wykonał Karol Hukan (1921). Na tle obłoków ukazał gołębicę - symbol Ducha Świętego. Powyżej umieszczony napis: "Qui a Patre Filioque procedit" (który od Ojca i Syna pochodzi). Są to słowa z mszalnego wyznania wiary. Nad ołtarzem znajduje się drewniana, polichromowana figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, zwana Królową Serca Jezusowego. Zakupiona w 1876 r. w Monachium, stała do 1937 r. na ołtarzyku obok zakrystii. Po przeniesieniu jej na ołtarz Ducha Świętego, kaplicę zaczęto nazywać kaplicą Matki Boskiej Serca Jezusowego. W 1968 r. Teresa Dembińska-Waśniowska odnowiła figurę, a jej mąż Władysław wykonał koronę dla Matki Bożej.

W kaplicy znajdują się trzy mozaiki. Na lewej ścianie w górze symbol Boga Ojca - ręka wyłaniająca się z obłoków, adorowana przez aniołków, na dole dwa jelenie u źródeł wód. Jest to nawiązanie do psalmu 42: "Jak jeleń pragnie wody ze strumieni, tak dusza moja pragnie Ciebie Boże". Na dole, po prawej stronie, jest podpis wykonawcy mozaiki: Br. Wojciech Pieczonka SJ. Projektował Jan Bukowski (1922). Mozaika na prawej ścianie - dzieło tych samych artystów - ukazuje łódź miotaną falami w czasie burzy, symbol Kościoła. Mozaika nad ołtarzem, według projektu br. Jana Szczepańskiego SJ (1932), przedstawia Boga Ojca i Chrystusa z krzyżem. Ta mozaika i ołtarz łącznie ukazują symbolicznie Trójcę Przenajświętszą. Po prawej stronie ołtarza stoi tablica podziękowań. Polichromię w kopule malowano w 1921 r. według projektu Jana Bukowskiego.

Wejście do zakrystii na końcu nawy północnej. Wszystkie ściany zakrystii pokrywa intarsjowana boazeria z różnych rodzajów drewna, łącząca się z szafami wykonanymi w ten sam sposób. Prace stolarskie wykonali: br. Antoni Krok SJ i Władysław Maćkowski (1524-1926). Na sklepieniu polichromia z 1936 r. wzorowana na istniejących polichromiach Jana Bukowskiego. Odnowiona w 1969 r. przez Teresę Denibińską-Waśniowską.

Na ścianach zakrystii po prawej stronie (od wejścia z nawy) obraz św. Teresy od Dzieciątka Jezus, namalowany na szkle przez Michalinę Janoszankę w 1925 r., po lewej obraz Matki Boskiej Bolesnej, namalowany na desce przez Krukowskiego, przywieziony ze Lwowa w 1946 r., a nad drzwiami obraz z przełomu XVI/XVII w., przedstawiający męczeństwo św. Filomeny. Dalej, po prawej stronie, obraz św. Andrzeja Boboli (XX w.), nad wejściem do ołtarza głównego duży rzeźbiony krucyfiks (1918), jeszcze dalej obraz "Ukrzyżowanie", dzieło Krystyny Zwolińskiej (1952), a pod nim obraz Matki Boskiej Myślenickiej.

Na przeciwległej ścianie duży obraz Najśw. Serca Pana Jezusa w otoczeniu świętych jezuitów. Obraz późnobarokowy, z XVIII w., przewieziony w 1820 z Połocka do Tarnopola, a później do Krakowa. W latach 1871-1912 znajdował się w głównym ołtarzu pierwotnej kaplicy Serca Jezusowego. Bogatą ramę wykonał Aleksander Krywult w 1874 r. Nad drzwiami do korytarza, łączącego zakrystię z kolegium, znajduje się mozaika przedstawiająca Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Wykonał ją br. Wojciech Pieczonka SJ.

Na zewnątrz zakrystii, na tle jej wschodniej ściany, stoi posąg Franciszka Mączyńskiego, budowniczego bazyliki, dzieło Ksawerego Dunikowskiego. Posąg ten, odlany z brązu, ofiarowała jezuitom wdowa po architekcie w 1953 r.

Obok bazyliki jest Kolegium Księży Jezuitów. Kolegium rozpoczęło działalność 10 X 1868 r. w zakupionym od spadkobierców Piotra Józefa Szyryna tzw. "Pałacyku angielskim" (w czasach Wolnego Miasta Krakowa mieszkał tu konsul angielski). Nowy gmach rozpoczęto budować w 1878 r. według projektu Antoniego Łuszczkiewicza, kolejne części wzniesiono w latach 1889, 1891, 1903, 1912, trzecie piętro nadbudowano w 1904 i 1932 r. W czasie I i II wojny światowej kolegium było zajęte na szpital wojskowy. Po wojnie część budynku zajmowały kliniki krakowskiej Akademii Medycznej.

Od początku istnienia kolegium klerycy jezuiccy studiowali tu teologię, a od 1926 r. filozofię. Studium to uzyskało w 1932 r. prawa kościelne wydziału filozoficznego i działa do dzisiaj jako Wyższa Szkoła Filozoficzn-Pedagogiczna Ignatianum z sekcjami Filozofii Systamatycznej i Pedagogiki Religijnej.

Opracowanie: Edward Stoch, SJ - tekst pochodzi z oficjalnej strony zakonu:http://www.jezuici.pl


© Copyright Wszelkie Prawa do fotografii należą do Artura  Turyna

główna  galeria