|
Kościół
stoi na rogu ulic Bożego Ciała i w. Wawrzyńca, w narożniku placu
Wolnica. Według przekazu Jana Długosza początki kościoła należy
wiązać z kradzieżą monstrancji z hostią z krakowskiego kościoła
Wszystkich Świętych - złodzieje, gdy zorientowali się, że łup
jest jedynie pozłacany, mieli porzucić go w bagnach nieopodal wsi
Bawół. Wkrótce w miejscu tym zaczęły się pojawiać tajemnicze
światła, dzięki którym monstrancję odnaleziono. Król Kazimierz
Wielki miał uznać to za znak i na tym miejscu ufundować świątynię
(wezwanie oczywiście związane było w hostią w monstrancji), a
wokół kościoła wybudować miasto.
Istotnie,
kościół rzeczywiście powstał z fundacji Kazimierza Wielkiego,
jako jeden z głównych elementów zakładanego wówczas przez niego
miasta Kazimierz. Pierwsza wzmianka o kościele dotyczy roku 1342 i
świadczy, że już wtedy pełnił funkcje parafialne. Muratorem świątyni
był Jan Cypser, od którego pochodzi wielce dla Krakowa i
Kazimierza zasłużona rodzina. Znajdowała się tu parafialna szkoła
miejska, a niemal natychmiast po powstaniu świątyni rozpoczęło
tutaj działalność jedno z pierwszych bractw religijnych w
krakowskim ośrodku osadniczym. Budowa ciągnęła się od roku 1340
(lub 1341) aż do drugiej połowy wieku piętnastego. Prezbiterium
ukończono prawdopodobnie do roku 1385/7, za w 1405 r., kiedy Jagiełło
oddał kościół sprowadzonym przez siebie z Kłodzka kanonikom
regularnym laterańskim, także część nawowa raczej była
zbudowana. Po połowie wieku XV zbudowano pięknie zdobiony szczyt
fasady, także w XV w. powstał specjalny arkadowy ganek, łączący
kościół z klasztorem (klasztor wzniesiono po 1405 r.). W latach
1566-1582 dodano wieżę (tylko jedną, północną). W pierwszej połowie
XVII w. dokonano przebudowy wnętrz kościoła oraz rozbudowy
zabudowań klasztornych. W czasie "potopu" w klasztorze
mieszkał król szwedzki Karol Gustaw, stąd dowodząc oblężeniem
Krakowa w 1655 r. W 1861 r. klasztor podniesiono do rangi opactwa, a
w 2005 r. kościół podniesiono do rangi bazyliki.
Kościół
szczęśliwie uniknął pożarów i innych nieszczęść. Jest
bazylikowy, trójnawowy, nie posiada nawy poprzecznej. Od północy
przylega do kościoła późniejsze oratorium. Od południa z kolei
do korpusu nawowego przylegają dwie kaplice: w. Anny z XV w. i
Zwiastowania Najświętszej Marii Panny z XVII w. W przyziemiu wieży
znajduje się XV-wieczna kaplica Matki Bożej Częstochowskiej.
Ciekawym motywem są dwie małe, okrągłe wieżyczki, znajdujące
się przy nawach bocznych. Ołtarz główny z 1634 r. zawiera dwa
obrazy przypisywane Dolabelli, a także późnogotycki obraz Matki
Boskiej z Dzieciątkiem, wiązany z pracownią Cranachów; stalle z
1629 r. uważane są za najpiękniejsze w Krakowie. Zachowało się
okno witrażowe z 1420 r. oraz portale gotyckie. Z tego samego
okresu pochodzą maswerkowe antepedia ołtarzowe z tarczami
herbowymi. Piękna barokowa ambona wykonana jest w formie łodzi z
masztami i żaglami, którą podpierają dwie syreny. W kościele
znajduje się też tablica nagrobna Bartłomieja Berecciego, autora
kaplicy Zygmuntowskiej w katedrze wawelskiej; sam Berecci pochowany
został na cmentarzu przykościelnym.
|
