Kraków - najważniejsze daty -   

1902 r - wchodzi w życie idea tzw. Wielkiego Krakowa. Ma to miejsce w okresie rządów prezydenta Julisza Lea wielkiego propagatora poszerzenia miasta. U schyłku XIX wieku i na początku XX wieku Kraków dusił się w swych granicach. Z jednej strony przeszkadzał fakt że miasto było zamknięte tzw. linią akcyzową  /stąd rogatki do poboru opłat na drogach wylotowych z miasta / z  drugiej zaś strony  przeszkodą blokującą rozwój terytorialny i budowlany Krakowa był fakt posiadania przez miasto wciąż czynnych fortyfikacji wojsk austriackich. Wały i forty opasujące miasto pierścieniem umocnień  / dzisiejsza Aleja Trzech  Wieszczów oraz rejon Grzegórzek / zostały wskutek argumentacji przesunięte. W ten sposób  powstała  możliwość wchłonięcia przez miasto nowych terenów pod rozwój i budowę. W 1910 przyłączono do Krakowa szereg gmin i obszarów dworskich jak: Zakrzówek, Kapelankę, Dębniki, Rybaki, Półwsie Zwierzynieckie, Zwierzyniec, Czarną Wieś, Kawiory, Nową Wieś Narodową, Łobzów, Gramatykę, Krowodrzę, Grzegórzki, Piaski oraz część Prądnika Białego i Czerwonego oraz Olszy. Z obszaru tego utworzono 10 dzielnic. W 1911 roku przyłączono jeszcze Ludwinów, Dąbie, Beszcz, Głębinów. W 1912 roku przyłączono Płaszów a w 1915 roku miasto Podgórz

1902 r  - uważa się że w tym roku rozpoczęło trochę nieformalnie działalność Muzeum Etnograficzne. Jego siedzibą od 1947 roku jest ratusz kazimierski  przy Placu Wolnica.

1903 r - rodzina zmarłego kolekcjonera Emeryka Hutten- Czapskiego przekazuje gminie na własność całość kolekcji. Od tej chwili zbiory stają się częścią pierwszego na ziemiach polskich Muzeum Narodowego.

1911 r.- Barbarzyńcy i wandale austriaccy opuszczają całkowicie zdewastowany przez siebie zamek królewski oraz  całe wzgórze wawelskie. Ze składek społeczeństwa polskiego / 3 300 000  koron / oraz obietnicę budowy koszar dla wojska austriackiego w innym miejscu opuścili oni to święte polskie wzgórze.

1914 r - z krakowskich Oleandrów wyrusza I Kompania Kadrowa. W okresie I Wojny Światowej Kraków jest głównym ośrodkiem politycznym Polski. To tutaj  działa Naczelny Komitet Narodowy. 

1915 r -  samodzielne dotąd miasto Podgórze zostaje włączone administracyjnie do Krakowa. Od tej pory Kraków zlokalizowany jest po obu stronach Wisły.

1917 r - podczas prac konserwatorskich odkryto na Wawelu, najstarsza świątynię na ziemiach polskich. Świątynia Św. Św. Feliksa i Adaukta pochodzi z przełomu X i XI w i wykonana jest z surowego łupanego kamienia. W pobliżu rotundy w późniejszych latach odkryto szczątki prawdopodobnie najstarszego wawelskiego palatium. Budowla miała kształt prostokąta

1918 r - Kraków wolny -- koniec I Wojny Światowej, krakowianie rozbrajają wojska okupacyjne. 1 października austriacki komendant miasta gen. Benigni przekazuje władzę polskiemu generałowi Bolesławowi Roi.

1927 r - Antoni Wasilewski rzuca hasło zorganizowania dorocznego konkursu na najpiękniejszą szopkę bożonarodzeniową. Ten zwyczaj przetrwał do dziś a wiele z wykonanych prac to prawdziwe arcydzieła. Najpiękniejsze z nich   znd. się  w  Muzeum Historycznym  Miasta Krakowa.

1928 r - w Lasku Wolskim powstaje krakowski ogród zoologiczny popularne ZOO. Wcześniej małe ZOO znajdowało się w Parku Krakowskim otwarte w 1885 r przez rajcę miejskiego S. Rehmana.

1939 r - z inicjatywy Polskiej Akadmii Umiejętności i "Ilustrowanego Kuryera Codziennego" archeolodzy przeprowadzają prace wykopaliskowe w kopcu Krakusa. W sumie nie znaleziono tego czego się spodziewali badacze. Odkopano jedynie pień dębu wokół którego sypano kopiec, brązową spinkę awarską z VII w.n.e. Na podstawie tego znaleziska ustalono prawdopodobną datę powstania kopca - VII wiek. Znaleziono też trochę monet z różnego okresu jak i guzików.

1939 - 6 września - do Krakowa około godziny 6.00 wkraczają pierwsze oddziały Wehramchtu z 8 i 17 korpusu gen. Ernsta Buscha i gen. Wernera Kienitza wchodzących w skład 14 armii dowodzonej przez gen. płk. Wilhelma Lista. Tuż za oddziałami wojska wkracza do miasta sztab I Grupy Operacyjnej  Policji Bezpieczeństwa I Służby Bezpieczeństwa / I Einsatzgruppe Sipo und SD /oraz jej dowódca SS - Brigadenfuhrer Bruno Streckenbach. To może oznaczać tylko jedno " LATA NIEWOLI" Druga Wojna Światowa rozpoczyna się od barbarzyńskiej napaści Niemców hitlerowskich i Związeku Sowieckiego. Kraków zostaje zajęty przez hitlerowców. Na Wawelu zasiada Gubernator Hans Frank a miasto staje się stolicą tzw. Generalnej Guberni. Rozpoczynają się lata "mrocznej nocy" okupacyjnej. Te dzieła sztuki których nie ukryto są rabowane. Okupant niszczy dorobek wielu dziesiątek pokoleń. Szczególnie cierpi Kazimierz wraz ze swoją żydowską kulturą. Tu faszystowscy wandale niszczą i rujnują bezpowrotnie wszystko co żydowskie. 6 XI 1939 r. ma miejsce "Sonderaktion Krakau"- aresztowano wtedy 183 wybitnych polskich uczonych w budynku Collegium Novum  Niemcy kradną bezcenne zabytki polskiej kultury a inne symbole polskości niszczą. Ich plan jest jasny - Kraków ma być miastem niemieckim, Polacy mają jako siła robocza zostać przesiedleni do Podgórza, natomiast żydzi wymordowani. Żydowskie miasto Kazimierz traci swoje najcenniejsze zabytki. Żydowskie zabytkowe cmentarze i miejsca kultu zostają sprofanowane.  Codzienność okupacyjna to terror, walka z okupantem i bitwa o przetrwanie polskiej państwowości. Już w  1939 roku powstają struktury podziemnego państwa polskiego oraz zbrojnego podziemia ZWZ i AK. Krakowskie budynki użyteczności publicznej i akademie stają się siedzibami władz okupacyjnych. Tak więc swoje przeznaczenie zmienia: Collegium Novum na Urząd Statystyczny Generalnego Gubernatorstwa, Pałac pod Baranami na Szefostwo dystryktu krakowskiego, Dom im. J. Piłsudskiego na Dowództwo SS i Policji, Budynek AGH na rząd GG, Biblioteka Jagiellońska na Bibliotekę Państwową GG, Collegium  Maius na  Instytut Pracy na Wschodzie, budynek PAU na Bibliotekę Miejską i Bibliotekę NSDAP, "Nawojkę" na Bund Deutscher Madel, Gmach przy Placu Szczepańskim 9 na siedzibę NSDAP, Poczta Główna na Niemiecką Pocztę Wschodnią, Teatr im. Słowackiego na Teatr Państwowy GG, Muzeum Narodowe przy ul. 3 Maja na Kasyno, Dom Śląski przy ul. Pomorskiej na siedzibę Gestapo, Pałac Prasy na Wydawnictwo Prasowe Kraków - Warszawa.

1945 r - Niemcy opuszczają Kraków przy okazji wysadzając mosty na Wiśle. Do miasta wkraczają  sowieckie wojska. Rządy w Polsce przejmują na  44 lata komuniści. Rozpoczynają się "czystki " przeprowadzane przez NKWD i UBP. Mają miejsce aresztowania, morderstwa i wywózki do obozów / w głąb ZSRR / działaczy niepodległościowych, inteligencji, żołnierzy podziemia zbrojnego "Polski Walczącej" i wielu niewinnych ludzi. 

1947 r -  po farsie wyborów , władze komunistyczne wspomagane przez sowiecki aparat bezpieczeństwa NKWD i podległy mu Urząd Bezpieczeństwa Publicznego decydują się na rozbicie tzw. krakowskiej reakcji. Powołuje się  komisję do spraw budowy Nowej Huty. Na podstawie  tej decyzji powstaje zakład metalurgiczny im. Lenina i miasto Nowa Huta. Kraków  staje się wtedy centrum imigracji ludności napływowej. Bezpowrotnie pod budowę zostają oddane żyzne tereny rolnicze  leżące na północny wschód od Krakowa. W ten oto sposób komuniści rządzący Polską a zależni od Kremla  ukarali  miasto i mieszkańców za jego patriotyczna postawę. Urzędy bezpieczeństwa UBP, Milicji Obywatelskiej i innych służby wspomagających aparat przemocy  zajmują budynki w zachodniej części miasta / dzisiejsza ul. Królewska i Pomorska / W okresie okupacji hitlerowskiej właśnie tam znajdowała się dzielnica niemiecka oraz hitlerowska kaźnia Gestapo przy ulicy Pomorskiej.

1949 r i w latach następnych - podczas prac ziemnych przy budowie Nowej Huty archeolodzy natrafili  na wiele interesujących znalezisk. Okazało się że ślady osadnictwa liczą sobie już 6000 lat. Inne fakty świadczą że przed dwoma czy trzema tysiącami lat na terenach tych działały centra przemysłowe. Ustalono lokalizację dwóch centrów rzemieślniczych - garncarskiego drugi wyrobów z brązu i żelaza. Na terenach tych odkryto około 3000 skupisk archeologicznych. Działały one od neolitu do średniowiecza. Dowiedziono że na terenie tym  /zwłaszcza we wsi Igołomia / już wtedy funkcjonowało hutnictwo. Kwitł też handel z dalekimi krajami, czego dowodem są znalezione takie przedmioty jak: galijska fibula / zapinka / z II w.n.e czy rzymski denar cesarza Hadriana. Znaleziono  średniowieczny skarb zawierający ponad 1000 wyrobów ze srebra, w tym 600 monet z czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego, Brzetysława Czeskiego. Natrafiono na dymarki z okresu celtyckiego oraz okresu kultury prapolskiej. Archeolodzy natrafili na dobrze zachowany piec hutniczy z okresu lateńskiego  / II w. p.n.e /

1956 r - powstała słynna "Piwnica pod Baranami" Przez tą kuźnię talentów przewinęli się chyba wszyscy krakowianie którzy stworzyli i tworzą coś oryginalnego w dziedzinie sztuki. Od założenia do chwili śmierci szefem i duchem tej piwnicy był Piotr Skrzynecki. Najgłośniejsze nazwiska związane z  "Piwnicą pod Baranami" to: Krzysztof Penderecki, Jerzy Bereś, Bolesław Chromy, Krystyna Lelicińska, Magda Pruszyńska, Krystyna Zachwatowicz, Kazimierz Wiśniak, Waldemar Krieger, Ewa Demarczyk, Tadeusz Kwinta, Krzysztof Litwin, Wiesław Dymny, Mieczysław Święcicki, Danuta Leszczyńska - Kluzowa, Krzysztof Komeda, Andrzej Kurylewicz, Leszek Długosz, Marek Grechuta, Wanda Warska, Grzegorz Turnau, Andrzej Sikorowski, Zbigniew Preisner, Anna Szałapak, Jacek Wójcicki, Jan Nowicki, Jan Kanty Pawluśkiewicz. Oczywiście nie sposób wymienić tu wszystkich.

1956 r - wznawia swoją działalność Teatr Cricot pod nazwą Cricot 2. Miejsce pierwszych przedstawień to kawiarnia Domu Plastyka. Lata siedemdziesiąte dla teatru oraz Tadeusza Kantora stały się okresem szczytowej działalności. Nagrodami i pochwałami obsypane są spektakle: " Umarła klasa" i "Wielopole. Wielopole"

1963 r - w trakcie poważnych prac budowlano-instalacyjnych  na  Rynku Głównym dokonano niecodziennych odkryć archeologicznych. Np. u wylotu ul. Wiślnej i Rynku natrafiono na ślady pierwotnego hutnictwa sprzed 2500 lat. Odkryto że dawny teren na którym mieści się Rynek kiedyś był mocno pofałdowany. Wschodnia jego część unosiła się ku górze natomiast opadała ku zachodowi. Kościół Św. Wojciecha stał kiedyś na wzniesieniu. Znaleziono na głębokości 5 m fragmenty cisowych bel będących fragmentem pierwotnej świątyni posadowionej w tym miejscu. Być może była to pogańska gontyna. Wokół kościoła natrafiono na cmentarz. Ponadto duża część Rynku była wyłożona drewnianymi balami co świadczy że pełno tam było kładek i mostków.

1965 r - przy Plantach Krakowskich tuż u wylotu Placu Szczepańskiego powstaje kontrowersyjny architektonicznie "Bunkier Sztuki" Poprzednio w tym miejscu mieściła się secesyjna restauracja tzw. "Drobnerówka"

1981 r - władze komunistyczne wprowadzają stan wyjątkowy / zwany stanem wojennym /. Przez następnych kilka lat Kraków będzie widownią bezustannych starć i walk ludności z oddziałami komunistycznego  reżimu / MO, ORMO, ZOMO, SB , ROMO / oraz wojskiem. Jest to również okres bezustannych aresztowań działaczy opozycyjnych jak i ludzi niewygodnych lub myślących inaczej niż nakazywał system komunistyczny.

2001 r -  ofiarą aktu wandalizmu i barbarzyństwa ludzkiego staje się Kościółek na Woli Justowskiej. Ten malowniczy XVIII- wieczny  drewniany kościółek znajdujący się w  sąsiedztwie Skał Panieńskich przeniesiony tu został ze wsi Komorowice. Towarzyszą mu też drewniane budynki starej karczmy oraz lamusa. Całość ma tworzyć rodzaj mini skansenu. Niestety pożar trawi w 1978 roku obiekt. Jednakże odbudowany ze zgliszcz nadal pełni funkcje sakralne.

2002 r - na skutek niefortunnego umieszczenia rusztowań z reklamami oraz silnego huraganu w Krakowie zostają poważnie uszkodzone renesansowe maszkary oraz attyka sukiennic. W tym też roku Rynek Główny /jezdnia wokół Rynku i chodniki /otrzymuje nową elegancką brukowaną nawierzchnię. Podobnie dzieje się to z wieloma ulicami w Krakowie. Ukończono też remont krakowskich kopców: Kościuszki i Piłsudskiego.

2004 r - Na rynku Głównym prowadzi się prace mające na celu wymianę całej nawierzchni. W mieście powstają długo oczekiwane i potrzebne inwestycje. Trwa budowa nowego dworca autobusowego oraz całego założenia komunikacyjnego. Wmurowano kamień węgielny pod budowę gmachu operetki.

<<< wstecz - Kalendarz dziejów -menu

<<< strona główna            galeria - menu >>>