|
Cmentarz
Rakowicki - jedna
z najstarszych czynnych nekropolii w Polsce. Założony został przez
Austriaków w latach 1802-1803 na terenie
podmiejskiego folwarku Bosackie, należącego do zgromadzenia Karmelitów Bosych
z Czernej koło Krzeszowic.
Potrzebę istnienia cmentarza
komunalnego dostrzegano już na wiele lat przed decyzją austriackich władz,
ale zawierucha wojenna, powstanie kościuszkowskie, rozbiory odkładały
tę decyzję. Początkowo cmentarz miał być zlokalizowany w okolicach
Wesołej. Innymi słowy mówiąc pomiędzy dzisiejszymi rondami:
Mogilskim a Kotlarskim. Sytuacja cmentarza miejskiego poza murami miasta
była paląca bowiem w 1784 roku dekret Cesarza Józefa II
nakazywał natychmiastowe / w terminie półrocznym / przeniesienie
cmentarzy parafialnych , przykościelnych i przyklasztornych poza obręb
murów miejskich. Następny dekret c.k. Pełnomocnej Nadwornej Komisji
Galicji Zachodniej nakazywał przeniesienie cmentarzy poza obręb
siedzib ludzkich. Grunty o powierzchni 10 morgów chełmińskich nabyły
od zakonników władze austriackie.
Kosztami urządzenia cmentarza
obciążono miasto i okoliczne gminy:
Rakowice, Prądnik Biały i Prądnik Czerwony, Olsza, Grzegórzki,
Piaski, Bronowice Wielkie i Bronowice Małe, Czarna Wieś, Nowa Wieś,
Krowodrza, Kawiory, którym przyznano prawo do grzebania na nim zmarłych.
Pierwszą osobą która znalazła wieczny spoczynek na tym cmentarzu była
19-letnia Apolonia z Lubowieckich
Bursikową. Pochowano ją w styczniu 1803 roku. Cmentarz
wielokrotnie powiększano. Kolejno w latach 1836, 1863, 1886,
1908, 1933. W 1836 roku zlecenie na rozplanowanie cmentarza
otrzymał architekt K. R. Kremer który 1839 zaprojektował
jego założenie parkowe. 1862 z inicjatywy L. Helcla w miejsce
drewnianej kaplicy wzniesiono nową, z kamienia izdebnickiego, która
uzyskała papieski przywilej na codzienne odprawianie nabożeństwa.
Natomiast palącym
problemem w pierwszej ćwierci wieku XX stała się sprawa budowy
cmentarza wojskowego. Do tej pory ofiary wojen / żołnierzy /
chowana na Rakowicach. Dopiero w 1920 roku przy sąsiadującej z cmentarzem Rakowickim ul.
Prandoty założono odrębny cmentarz, początkowo wojskowy, następnie
także ogólny, na którym znajdują się m.in. kwatery: powstańców śląskich,
wielkopolskich i obrońców ojczyzny 1939-1945, młodzieży szkół
średnich Krakowa poległej 1914-1920, lotników brytyjskich oraz żołnierzy
Armii Czerwonej która zajęła Kraków w 1945 roku. Cmentarz
Rakowicki jest
miejscem spoczynku zwykłych oraz zasłużonych mieszkańców miasta,
uczonych o międzynarodowej sławie, twórców, przedstawicieli
znakomitych rodów polskich, artystów, działaczy politycznych, kupców,
rzemieślników, filantropów, spiskowców, żołnierzy powstań
narodowych, obu wojen światowych, działaczy podziemia z lat
okupacji niemieckiej. Spośród znanych postaci
na cmentarzu Rakowickim spoczywają m.in: badacz przeszłości Krakowa
K. Bąkowski, księgarz i wydawca słynnych "Kalendarzy
Krakowskich" J. Czech, założyciel znanej drukarni krakowskiej
W.L. Anczyc, prezydenci Krakowa J. Dietl i J. Leo, historyk Krakowa i księgarz
A. Grabowski, historycy: J. Szujski, S. Smólka, F. Piekosiński,
historyk i bibliograf J.S. Bandtkie, historyk i polityk M.
Bobrzyński, działacze ruchu robotniczego: I. Daszyński, B. Drobner,
historyk literatury polskiej J. Kleiner, językoznawca Z. Klemensiewicz,
filolog K. Nitsch, filozofowie: L. Chwistek, R. Ingarden, geolog W.
Goetel, botanicy: J. Rostafiński, W. Szafer, bakteriolog O.F.K. Bujwid,
kompozytorzy: W. Żeleński, B. Wallek-Walewski, aktorzy: H.
Modrzejewska, S. Wysocka, L. Herdegen, aktorka i reżyser L.
Zamkow-Słomczyńska, scenograf I. Gall, malarze: J. Matejko, Kossakowie
/ Juliusz, Wojciech, Jerzy /, w grobowcu rodzinnym Kossaków), T.
Axentowicz, M. Stachowicz , K. Pochwalski, J. Mehoffer , H. Rodakowski,
T. Czyżewski, F. Pautsch, architekci: F. Mączyński, S. Odrzywolski-Nałęcz,
T. Pryliński, T. Stryjeński, T. Talowski, rzeźbiarze: Z. Langman, K.
Laszczka, poeci: L. Rydel, G. Ehrenberg, T. Śliwiak, komediopisarz M.
Bałucki, pisarze: J. Wiktor, H. Mortkowicz-Olczakowa, S. Otwinowski.
Twórcami kaplic
nagrobnych, pomników i rzeźb na cmentarzu Rakowickim byli m.in.:
J. N. Galli, E. Stehlik, F. Księżarski, S. Odrzywolski, M. Korpal, J.
Raszka, F. Mączyński, T. Talowski, K. Laszczka, K. Hukan, S. Popławski,
T. Błotnicki, T. Żebrowski, W. Gadomski, H. Stattler, P. Weloński.
|
